HÀ HƠI THỔI NGẠT ĐÚNG CÁCH: HƯỚNG DẪN SƠ CỨU NGỪNG THỞ, NGỪNG TIM
Khi một người đột ngột bất tỉnh và không thở bình thường, mỗi giây đều có ý nghĩa. Tình trạng ngừng thở có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân như đuối nước, ngạt đường thở, điện giật, ngộ độc hoặc các tình trạng cấp cứu khác. Nếu không được xử trí kịp thời, thiếu oxy kéo dài có thể gây tổn thương não và đe dọa tính mạng.
Hà hơi thổi ngạt là một kỹ thuật hỗ trợ hô hấp trong hồi sức, được thực hiện khi người bệnh không thở hoặc không thở bình thường. Trong trường hợp ngừng tim, thổi ngạt cần được phối hợp với ép tim trong hồi sức tim phổi (CPR). Khuyến cáo hồi sức hiện hành cũng nhấn mạnh việc nhanh chóng nhận diện tình trạng ngừng tim, gọi hệ thống cấp cứu, bắt đầu CPR chất lượng cao và sử dụng máy khử rung tự động (AED) càng sớm càng tốt khi có thể.
Hà hơi thổi ngạt là gì?
Hà hơi thổi ngạt là phương pháp hỗ trợ hô hấp bằng cách đưa hơi thở của người cấp cứu vào đường thở của người bệnh thông qua miệng hoặc mũi trong một số tình huống phù hợp.
Kỹ thuật này có thể được sử dụng khi người bệnh không thở nhưng vẫn còn mạch, hoặc phối hợp với ép tim trong CPR khi người bệnh ngừng tim.
Tuy nhiên, hà hơi thổi ngạt không phải là thao tác có thể thực hiện riêng biệt trong mọi trường hợp. Người cấp cứu trước hết cần đánh giá nhanh tình trạng của nạn nhân để xác định người bệnh có đáp ứng hay không và có thở bình thường hay không.
Khi nào cần hà hơi thổi ngạt?
Hà hơi thổi ngạt có thể đóng vai trò quan trọng trong những tình huống mà nguyên nhân chính liên quan đến thiếu oxy hoặc ngừng thở, chẳng hạn như đuối nước, ngạt, ngộ độc hoặc một số trường hợp ngừng tim do nguyên nhân hô hấp.
Đặc biệt, ở trẻ em, trẻ sơ sinh và những trường hợp ngừng tim liên quan đến vấn đề hô hấp, CPR có thổi ngạt có vai trò quan trọng. Khuyến cáo năm 2025 của AHA/AAP tiếp tục khuyến nghị CPR thông thường gồm ép tim kết hợp thổi ngạt cho trẻ sơ sinh và trẻ em bị ngừng tim.
Đối với người lớn hoặc trẻ vị thành niên đột ngột ngã quỵ ngoài bệnh viện, người cấp cứu không được đào tạo hoặc không muốn thực hiện thổi ngạt có thể thực hiện CPR chỉ ép tim thay vì trì hoãn cấp cứu. Tuy nhiên, trong các tình huống như đuối nước hoặc nguyên nhân rõ ràng liên quan đến hô hấp, CPR có thổi ngạt vẫn đặc biệt quan trọng.
Cách hà hơi thổi ngạt đúng cách
Trước khi cấp cứu, cần bảo đảm an toàn cho người cấp cứu và nạn nhân. Không đặt bản thân vào khu vực có nguy cơ điện giật, cháy nổ, khí độc hoặc các mối nguy khác.
Bước 1: Kiểm tra phản ứng của nạn nhân
Đến gần người bệnh, gọi to và chạm nhẹ vào vai để kiểm tra đáp ứng.
Nếu người bệnh không phản ứng:
- Gọi người xung quanh hỗ trợ.
- Yêu cầu người khác gọi cấp cứu.
- Nếu có thể, nhờ người lấy AED.
- Đánh giá nhanh tình trạng hô hấp.
Nếu chỉ có một người cấp cứu, cần ưu tiên kích hoạt hệ thống cấp cứu theo tình huống và bắt đầu hồi sức ngay khi cần thiết.
Bước 2: Kiểm tra nhịp thở
Quan sát lồng ngực và đánh giá xem người bệnh có thở bình thường hay không.
Những tiếng thở hổn hển, ngáp cá hoặc thở không đều ở người bất tỉnh không được xem là nhịp thở bình thường. Nếu người bệnh không đáp ứng và không thở bình thường, cần coi đây là tình trạng cấp cứu và bắt đầu CPR ngay.
Không nên mất quá nhiều thời gian để kiểm tra. Trong thực hành cấp cứu, việc nhận diện sớm và bắt đầu hồi sức kịp thời có ý nghĩa quyết định.
Bước 3: Mở thông đường thở
Nếu không nghi ngờ chấn thương cột sống cổ, thực hiện động tác ngửa đầu – nâng cằm để giúp mở đường thở.
Quan sát trong miệng. Chỉ lấy dị vật khi nhìn thấy rõ và có thể lấy ra an toàn; không nên móc miệng một cách mù quáng vì có thể đẩy dị vật vào sâu hơn.
Nếu nghi ngờ chấn thương vùng cổ hoặc cột sống, cần hạn chế di chuyển không cần thiết và ưu tiên kỹ thuật mở đường thở phù hợp theo đào tạo cấp cứu.
Cách thổi ngạt miệng – miệng
Nếu người cấp cứu được đào tạo và lựa chọn thực hiện CPR có thổi ngạt:
- Đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, vững chắc.
- Mở đường thở bằng động tác ngửa đầu – nâng cằm nếu không có chống chỉ định.
- Bịt kín mũi nạn nhân.
- Áp kín miệng người cấp cứu vào miệng nạn nhân.
- Thổi một hơi trong khoảng 1 giây, đủ để quan sát lồng ngực nâng lên.
- Nếu lồng ngực nâng lên, tiếp tục hơi thứ hai.
- Nếu lồng ngực không nâng lên, cần điều chỉnh lại đường thở và kiểm tra độ kín trước khi thực hiện hơi tiếp theo.
Trong CPR người lớn theo tỷ lệ thông thường, 30 lần ép tim được phối hợp với 2 nhịp thở khi người cấp cứu thực hiện CPR có thổi ngạt.
Điều quan trọng là tránh thổi quá mạnh hoặc quá nhanh vì thông khí quá mức có thể gây bất lợi trong quá trình hồi sức. Khuyến cáo 2025 cũng nhấn mạnh việc tránh thông khí quá mức trong CPR.
Khi người bệnh ngừng tim: Không chỉ thổi ngạt mà phải CPR
Một sai lầm thường gặp là chỉ tập trung vào hà hơi thổi ngạt trong khi người bệnh đã ngừng tim. Nếu người bệnh bất tỉnh và không thở bình thường, cần nghĩ đến ngừng tim và bắt đầu hồi sức tim phổi (CPR).
Đối với người lớn, CPR thông thường gồm:
Ép tim → 2 nhịp thở → tiếp tục lặp lại theo chu kỳ 30:2.
Ép tim cần được thực hiện ở trung tâm lồng ngực với tốc độ khoảng 100–120 lần/phút, hạn chế tối đa thời gian gián đoạn. Khi có AED, cần sử dụng thiết bị càng sớm càng tốt và làm theo hướng dẫn của máy.
Nếu người cấp cứu không được đào tạo hoặc không thể thực hiện thổi ngạt, CPR chỉ ép tim vẫn tốt hơn là không làm gì ở người lớn hoặc trẻ vị thành niên đột ngột ngã quỵ.
Trẻ em và trẻ sơ sinh có cần thổi ngạt khi CPR?
Có. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ em bị ngừng tim, các hướng dẫn hiện hành khuyến nghị CPR có cả ép tim và thổi ngạt. Điều này đặc biệt quan trọng vì ngừng tim ở trẻ thường có liên quan đến các vấn đề hô hấp.
Với CPR không có đường thở nâng cao:
- Một người cấp cứu: tỷ lệ 30 ép tim : 2 nhịp thở.
- Hai người cấp cứu được đào tạo: tỷ lệ 15 ép tim : 2 nhịp thở.
Kỹ thuật ép tim, độ sâu và cách thổi ngạt cần được điều chỉnh theo độ tuổi, kích thước cơ thể và tình trạng của trẻ. Vì vậy, cha mẹ và người chăm sóc trẻ nên được đào tạo CPR nhi khoa thay vì áp dụng máy móc kỹ thuật của người lớn.
Những sai lầm cần tránh khi sơ cứu ngừng thở, ngừng tim
Trong tình huống khẩn cấp, những thao tác không đúng có thể làm chậm quá trình hồi sức. Một số sai lầm cần tránh gồm:
Không gọi cấp cứu: CPR tại chỗ chỉ là bước hỗ trợ ban đầu, người bệnh vẫn cần được tiếp cận chăm sóc y tế khẩn cấp.
Chậm bắt đầu CPR: Không nên mất nhiều thời gian kiểm tra hoặc chờ đợi người bệnh tự hồi phục khi họ bất tỉnh và không thở bình thường.
Chỉ thổi ngạt khi người bệnh đã ngừng tim: Khi đã nghi ngờ ngừng tim, cần phối hợp ép tim với thổi ngạt nếu có khả năng thực hiện.
Móc miệng tìm dị vật một cách mù quáng: Chỉ lấy dị vật khi nhìn thấy rõ và có thể lấy an toàn.
Thổi quá mạnh hoặc quá nhanh: Có thể gây thông khí quá mức và làm giảm hiệu quả hồi sức.
Tiếp tục CPR không đúng kỹ thuật: Nếu có thể, nên được hướng dẫn bởi nhân viên tổng đài cấp cứu hoặc thực hiện theo kỹ thuật đã được đào tạo.
Hà hơi thổi ngạt có phải lúc nào cũng cần thiết?
Không phải mọi trường hợp cấp cứu đều cần thổi ngạt.
Ở người lớn hoặc trẻ vị thành niên đột ngột ngã quỵ ngoài bệnh viện, người cấp cứu không được đào tạo hoặc không muốn thực hiện hô hấp miệng – miệng có thể thực hiện CPR chỉ ép tim trong khi chờ hỗ trợ chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, với trẻ em, trẻ sơ sinh và những tình huống như đuối nước hoặc ngừng tim do nguyên nhân hô hấp, thổi ngạt có vai trò quan trọng hơn.
Do đó, cách xử trí cần dựa trên tình trạng cụ thể thay vì áp dụng một phương pháp duy nhất cho mọi trường hợp.
Khi nào cần gọi cấp cứu ngay?
Hãy coi đây là tình trạng cấp cứu khi người bệnh:
- Đột ngột bất tỉnh, không đáp ứng.
- Không thở hoặc không thở bình thường.
- Thở hổn hển, ngáp cá sau khi bất tỉnh.
- Nghi ngờ ngừng tim.
- Bị đuối nước và không thở bình thường.
- Bị điện giật, ngộ độc hoặc ngạt dẫn đến mất ý thức và rối loạn hô hấp.
Không nên chờ người bệnh tự tỉnh lại. Gọi hệ thống cấp cứu, bắt đầu CPR khi có chỉ định và sử dụng AED nếu có thể.
Học kỹ năng CPR và sơ cấp cứu để sẵn sàng trong tình huống khẩn cấp
Hà hơi thổi ngạt và CPR là những kỹ năng sơ cấp cứu có thể tạo ra khác biệt lớn trong những phút đầu tiên của một tình huống đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, đọc hướng dẫn trên internet không thể thay thế đào tạo thực hành.
Mỗi người nên chủ động trang bị kiến thức sơ cấp cứu, CPR và sử dụng AED, đặc biệt với cha mẹ có trẻ nhỏ, giáo viên, người chăm sóc trẻ, nhân viên doanh nghiệp, người thường xuyên tham gia hoạt động thể thao hoặc làm việc trong môi trường có nguy cơ tai nạn.
Tại Trung tâm Y khoa Chuyên sâu VIETHOPE, hoạt động cấp cứu và kiểm soát nhiễm khuẩn là một trong những lĩnh vực được chú trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe, hướng đến khả năng nhận diện và xử trí các tình huống cấp tính theo quy trình an toàn.
VIETHOPE – Chủ động kiến thức, sẵn sàng ứng phó khi cần
Sơ cấp cứu đúng cách không thay thế điều trị y tế, nhưng có thể là cầu nối quan trọng trong những phút đầu tiên trước khi người bệnh được tiếp cận chăm sóc chuyên nghiệp.
Hãy trang bị cho bản thân và gia đình kiến thức về hà hơi thổi ngạt, CPR, sơ cứu ngừng thở và hồi sức tim phổi để có thể bình tĩnh hành động khi tình huống khẩn cấp xảy ra.
VIETHOPE – Đồng hành cùng cộng đồng nâng cao kiến thức chăm sóc và bảo vệ sức khỏe.
Tin tức khác
