ADHD LÀ GÌ? NHẬN BIẾT SỚM ĐỂ CAN THIỆP KỊP THỜI

Nhiều phụ huynh thường cho rằng trẻ hiếu động, nghịch ngợm hay mất tập trung chỉ đơn giản là con con nhiều năng lượng và khi lớn con sẽ “dần tự hết”. Tuy nhiên, nếu những biểu hiện này diễn ra kéo dài, xuất hiện ở nhiều môi trường khác nhau và ảnh hưởng đến việc học tập, giao tiếp cũng như sinh hoạt hằng ngày, đó có thể là dấu hiệu của ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) – rối loạn tăng động giảm chú ý.

ADHD không phải là một vấn đề về tính cách hay cách nuôi dạy con, mà là một rối loạn phát triển thần kinh cần được đánh giá và can thiệp đúng cách. Phát hiện sớm giúp trẻ được hỗ trợ phù hợp, phát huy khả năng và giảm thiểu những ảnh hưởng lâu dài đến học tập, tâm lý và chất lượng cuộc sống.

ADHD LÀ GÌ?

ADHD là rối loạn phát triển thần kinh đặc trưng bởi tình trạng giảm chú ý, tăng động và hành vi bốc đồng. Bệnh thường khởi phát từ thời thơ ấu, đa số được phát hiện trước 12 tuổi và có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành nếu không được can thiệp phù hợp.

Theo các nghiên cứu, ADHD ảnh hưởng khoảng 5–7% trẻ em trên toàn thế giới. Tỷ lệ mắc ở bé trai thường cao hơn bé gái, tuy nhiên biểu hiện ở bé gái thường là giảm chú ý nên dễ bị bỏ sót trong quá trình phát hiện.

Dựa trên triệu chứng nổi bật, ADHD được chia thành ba thể:

Thể giảm chú ý: Chủ yếu gặp khó khăn trong tập trung và duy trì sự chú ý.
Thể tăng động – bốc đồng: Chủ yếu biểu hiện bằng hoạt động quá mức và hành vi thiếu kiểm soát.
Thể kết hợp: Xuất hiện đồng thời cả hai nhóm triệu chứng trên và là thể gặp phổ biến nhất.

Nếu không được nhận diện và hỗ trợ đúng thời điểm, ADHD có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập, các mối quan hệ xã hội, sự phát triển cảm xúc và khả năng hòa nhập của trẻ.

BIỂU HIỆN THƯỜNG GẶP CỦA ADHD

Biểu hiện của ADHD có thể khác nhau ở từng trẻ, tuy nhiên thường tập trung vào ba nhóm triệu chứng chính.

1. Nhóm biểu hiện giảm chú ý

Ở trẻ em, biểu hiện thường gặp là:

Khó tập trung khi học hoặc thực hiện một nhiệm vụ.
Dễ bị phân tâm bởi các yếu tố xung quanh.
Thường xuyên quên bài tập, quên đồ dùng học tập hoặc làm mất đồ.
Hay mắc lỗi bất cẩn trong học tập.
Khó hoàn thành công việc đến cùng.
Gặp khó khăn trong việc lập kế hoạch và sắp xếp công việc.
Có vẻ như không chú ý khi người khác đang nói chuyện.

Ở người trưởng thành, nhóm triệu chứng này thường biểu hiện bằng việc:

Khó quản lý thời gian
Giảm khả năng tập trung và thường xuyên bỏ sót công việc.

2. Nhóm biểu hiện tăng động

Người mắc ADHD có thể:

Không thể ngồi yên trong thời gian dài.
Thường xuyên bồn chồn, cử động tay chân liên tục.
Chạy nhảy hoặc leo trèo quá mức trong những hoàn cảnh không phù hợp.
Nói nhiều hơn bình thường.
Luôn có cảm giác phải vận động hoặc hoạt động liên tục.

3. Nhóm biểu hiện bốc đồng

Đặc điểm thường gặp gồm:

Hành động nhanh mà chưa suy nghĩ đến hậu quả.
Khó chờ đến lượt mình.
Thường xuyên ngắt lời người khác.
Dễ đưa ra quyết định vội vàng.
Khó kiểm soát cảm xúc và hành vi.

(*) Lưu ý: Các biểu hiện trên phải kéo dài ít nhất 6 tháng, xuất hiện trước 12 tuổi, diễn ra ở nhiều môi trường (gia đình, trường học…) và ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, sinh hoạt hoặc các mối quan hệ xã hội mới đủ tiêu chuẩn để nghĩ đến ADHD.

NGUYÊN NHÂN GÂY ADHD

Cho đến nay, nguyên nhân chính xác của ADHD vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố.

Yếu tố di truyền

Đây là yếu tố được chứng minh có vai trò quan trọng nhất. Trẻ có cha mẹ hoặc anh chị em mắc ADHD sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Bất thường phát triển thần kinh

Một số nghiên cứu ghi nhận sự khác biệt về cấu trúc và hoạt động của các vùng não chịu trách nhiệm kiểm soát sự chú ý, hành vi và khả năng tự điều chỉnh.

Các yếu tố nguy cơ khác

Nguy cơ ADHD có thể tăng lên ở những trường hợp:

Sinh non hoặc nhẹ cân khi sinh.
Mẹ hút thuốc, uống rượu hoặc sử dụng chất kích thích trong thai kỳ.
Tiếp xúc với một số độc chất từ môi trường.
Tiền sử gia đình có các rối loạn tâm thần khác.

ADHD ẢNH HƯỞNG NHƯ THẾ NÀO ĐẾN TRẺ?

Nếu không được can thiệp sớm, ADHD có thể gây ra nhiều hệ lụy:

Giảm kết quả học tập.
Khó hòa nhập với bạn bè.
Thiếu tự tin, mặc cảm.
Dễ xảy ra tai nạn hoặc chấn thương do hành vi bốc đồng.
Khó kiểm soát cảm xúc.
Tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm hoặc rối loạn hành vi khi trưởng thành.

Ở người lớn, ADHD có thể ảnh hưởng đến hiệu quả công việc, khả năng quản lý tài chính, các mối quan hệ gia đình và chất lượng cuộc sống.

CHẨN ĐOÁN ADHD NHƯ THẾ NÀO?

Hiện nay không có xét nghiệm máu hay chẩn đoán hình ảnh nào có thể xác định ADHD.

Việc chẩn đoán chủ yếu dựa trên:

Khai thác bệnh sử và quá trình phát triển của trẻ.
Phỏng vấn phụ huynh, giáo viên hoặc người chăm sóc.
Đánh giá hành vi bằng các thang điểm chuyên biệt.
Áp dụng tiêu chuẩn chẩn đoán DSM-5 của Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ.
Loại trừ các rối loạn khác có biểu hiện tương tự như rối loạn lo âu, trầm cảm, rối loạn học tập hoặc rối loạn phổ tự kỷ.

Việc đánh giá nên được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia có kinh nghiệm về phát triển thần kinh – hành vi trẻ em.

ĐIỀU TRỊ ADHD

Điều trị ADHD cần được cá thể hóa, tùy thuộc vào độ tuổi, mức độ triệu chứng và ảnh hưởng của bệnh.

Các phương pháp thường được kết hợp gồm:

Liệu pháp hành vi

Liệu pháp hành vi là nền tảng điều trị, đặc biệt đối với trẻ nhỏ. Mục tiêu của liệu pháp là để giúp trẻ:

Kiểm soát hành vi.
Hình thành thói quen tích cực.
Nâng cao kỹ năng tổ chức.
Cải thiện khả năng giao tiếp và tương tác xã hội.

Đồng thời, cha mẹ và giáo viên cũng được hướng dẫn cách hỗ trợ trẻ hiệu quả.

Điều trị bằng thuốc

Trong những trường hợp có chỉ định, bác sĩ có thể kê đơn các thuốc giúp cải thiện khả năng chú ý và giảm hành vi bốc đồng.

Việc sử dụng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa để đánh giá hiệu quả và phát hiện tác dụng không mong muốn.

Hỗ trợ giáo dục

Một số trẻ cần được điều chỉnh phương pháp học tập như:

Chia nhỏ nhiệm vụ.
Giảm yếu tố gây xao nhãng.
Tăng thời gian hoàn thành bài tập.
Có kế hoạch học tập phù hợp với khả năng tập trung.

PHỤ HUYNH NÊN LÀM GÌ KHI NGHI NGỜ TRẺ MẮC ADHD?

Nếu trẻ có các biểu hiện nghi ngờ ADHD, phụ huynh nên:

Đưa trẻ đi khám sớm tại cơ sở y tế có chuyên khoa phù hợp.
Không tự chẩn đoán hoặc tự ý sử dụng thuốc.
Thiết lập thời gian biểu ổn định cho trẻ.
Chia nhỏ các nhiệm vụ học tập và sinh hoạt.
Khuyến khích, ghi nhận những tiến bộ của trẻ thay vì trách mắng.
Phối hợp chặt chẽ với giáo viên trong quá trình học tập.

Chính sự đồng hành của gia đình chính là nền tảng vững chắc nhất trong hiệu quả điều trị và sự phát triển lâu dài của trẻ.

KHI NÀO NÊN ĐƯA TRẺ ĐẾN KHÁM CHUYÊN KHOA?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá nếu trẻ có các biểu hiện:

Mất tập trung kéo dài.
Quá hiếu động so với lứa tuổi.
Khó kiểm soát hành vi.
Kết quả học tập giảm sút.
Khó hòa nhập với bạn bè.
Các biểu hiện kéo dài trên 6 tháng và ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống.

THĂM KHÁM VÀ ĐÁNH GIÁ ADHD TẠI VIETHOPE

Tại Trung tâm Y khoa Chuyên sâu VIETHOPE, trẻ có dấu hiệu nghi ngờ ADHD được thăm khám theo hướng tiếp cận toàn diện với sự phối hợp của đội ngũ bác sĩ chuyên khoa và chuyên gia tâm lý.

Quá trình đánh giá bao gồm khai thác tiền sử phát triển, đánh giá hành vi, khả năng học tập, cảm xúc và các yếu tố liên quan nhằm xác định chính xác tình trạng của trẻ. Trên cơ sở đó, bác sĩ sẽ xây dựng kế hoạch can thiệp cá thể hóa, phối hợp cùng gia đình và nhà trường để hỗ trợ trẻ phát triển tốt nhất.

Nếu nhận thấy con thường xuyên mất tập trung, hiếu động quá mức hoặc gặp khó khăn trong học tập và giao tiếp, phụ huynh không nên chờ đợi các biểu hiện tự cải thiện. Việc thăm khám sớm sẽ giúp trẻ được chẩn đoán chính xác, can thiệp kịp thời và có nhiều cơ hội phát triển khỏe mạnh về thể chất, trí tuệ cũng như cảm xúc.

Để đăng ký thăm khám, Quý Khách vui lòng liên hệ Hotline 1800 2290 hoặc đặt lịch khám TẠI ĐÂY. Đội ngũ VIETHOPE sẽ hỗ trợ tư vấn và sắp xếp lịch hẹn phù hợp cho Quý Khách trong thời gian sớm nhất.