Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là gì? Nguyên nhân và phương pháp điều trị

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản (Gastroesophageal Reflux Disease – GERD) là tình trạng dịch vị dạ dày (bao gồm acid và pepsin) trào ngược lên thực quản do suy giảm chức năng của cơ thắt thực quản dưới.

Tình trạng trào ngược kéo dài có thể gây tổn thương niêm mạc thực quản, dẫn đến các biến chứng như viêm thực quản, loét, hẹp thực quản, thực quản Barrett và tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản.

GERD là một bệnh lý tiêu hóa phổ biến, với tỷ lệ mắc ước tính khoảng 10–20% ở người trưởng thành và có thể gặp ở cả trẻ nhỏ.

Nguyên nhân gây trào ngược dạ dày thực quản

Nguyên nhân chính liên quan đến sự suy giảm trương lực cơ thắt thực quản dưới, kết hợp với các yếu tố thuận lợi:

Yếu tố sinh lý – bệnh lý

Giảm trương lực cơ thắt thực quản dưới
Thoát vị hoành
Chậm làm rỗng dạ dày
Tăng áp lực ổ bụng (béo phì, mang thai)

Yếu tố lối sống và thói quen

Ăn nhiều chất béo, chocolate, thực phẩm cay nóng
Sử dụng rượu bia, cà phê, đồ uống có gas
Hút thuốc lá
Ăn sát giờ ngủ

Yếu tố thuốc

Thuốc kháng cholinergic
Thuốc chẹn kênh canxi
Thuốc chống trầm cảm ba vòng
Nitrat, progesterone

Triệu chứng điển hình của GERD

Biểu hiện lâm sàng của GERD khá đa dạng, trong đó phổ biến nhất là:

Ợ nóng (cảm giác nóng rát sau xương ức)
Ợ chua, trào ngược dịch vị lên miệng
Đau ngực không do tim
Khó nuốt hoặc nuốt đau

Người mắc trào ngược dạ dày thường gặp tình trạng ợ nóng.

Ngoài ra, một số triệu chứng ngoài thực quản có thể gặp:

Ho kéo dài, khàn giọng
Viêm họng mạn tính
Khò khè hoặc hen phế quản liên quan trào ngược

Ở trẻ nhỏ, bệnh có thể biểu hiện bằng nôn ói, quấy khóc, chán ăn hoặc chậm tăng cân.

Biến chứng của trào ngược dạ dày thực quản

Nếu không được kiểm soát, GERD có thể dẫn đến nhiều biến chứng:

Viêm thực quản trào ngược
Loét thực quản
Hẹp thực quản gây khó nuốt
Thực quản Barrett (biến đổi tiền ung thư)
Ung thư biểu mô tuyến thực quản (hiếm nhưng nghiêm trọng)

Chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản

Chẩn đoán GERD chủ yếu dựa trên khai thác bệnh sử và biểu hiện lâm sàng. Với các triệu chứng điển hình như ợ nóng, ợ chua, người bệnh có thể được chỉ định điều trị thử bằng thuốc ức chế acid (PPI). Nếu triệu chứng cải thiện, có thể định hướng chẩn đoán GERD mà chưa cần thực hiện thêm cận lâm sàng.

Trong các trường hợp triệu chứng kéo dài, không đáp ứng điều trị hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, cần tiến hành các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu:

Nội soi tiêu hóa trên là phương pháp quan trọng giúp:

Đánh giá mức độ tổn thương niêm mạc thực quản
Phát hiện biến chứng như viêm, loét, hẹp thực quản
Sinh thiết khi nghi ngờ thực quản Barrett (biến đổi tiền ung thư)

Dựa trên hình ảnh nội soi, viêm thực quản trào ngược được phân độ theo hệ thống Los Angeles:

Độ A: Tổn thương niêm mạc ≤ 5 mm, không lan qua đỉnh hai nếp niêm mạc
Độ B: Tổn thương > 5 mm, chưa lan qua đỉnh hai nếp niêm mạc
Độ C: Tổn thương lan qua ≥ 2 nếp niêm mạc, chiếm < 75% chu vi thực quản
Độ D: Tổn thương ≥ 75% chu vi thực quản

Viêm thực quản mức độ nhẹ. Hình ảnh này cho thấy viêm thực quản độ B.

Trong trường hợp nội soi không ghi nhận tổn thương rõ ràng nhưng người bệnh vẫn có triệu chứng điển hình, đặc biệt khi đã điều trị PPI không hiệu quả, đo pH thực quản 24 giờ được chỉ định để xác định tình trạng trào ngược acid một cách khách quan.

Việc kết hợp lâm sàng và cận lâm sàng giúp chẩn đoán chính xác, đánh giá mức độ bệnh và định hướng điều trị phù hợp.

Điều trị trào ngược dạ dày thực quản

Điều trị GERD bao gồm thay đổi lối sống và sử dụng thuốc, trong một số trường hợp cần can thiệp phẫu thuật.

1. Thay đổi lối sống

Nâng đầu giường khi ngủ
Hạn chế sử dụng thuốc lá, các chất kích thích chứa axit mạnh (cà phê, rượu bia,..) và các thực phẩm chứa nhiều chất béo
Tránh ăn trong vòng 2–3 giờ trước khi ng
Giảm cân (đối với bệnh nhân được chẩn đoán thừa cân)

2. Điều trị bằng thuốc

Điều trị nội khoa là nền tảng quan trọng trong kiểm soát bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD), với mục tiêu giảm triệu chứng, làm lành tổn thương niêm mạc thực quản và hạn chế tái phát.

Các nhóm thuốc thường được sử dụng gồm:

Thuốc ức chế bơm proton (PPI): là lựa chọn điều trị chính trong GERD nhờ khả năng ức chế tiết acid dạ dày hiệu quả. Đây là nhóm thuốc được sử dụng phổ biến trong điều trị viêm thực quản trào ngược và các triệu chứng ợ nóng, ợ chua kéo dài.
Thuốc chẹn thụ thể H2: có thể được chỉ định trong các trường hợp triệu chứng nhẹ hoặc hỗ trợ kiểm soát tiết acid ở một số bệnh nhân.
Thuốc tăng nhu động tiêu hóa (prokinetic): như metoclopramide có thể được cân nhắc phối hợp trong một số trường hợp nhằm hỗ trợ làm rỗng dạ dày và giảm trào ngược, tuy nhiên hiệu quả thường thấp hơn so với PPI.
Thuốc chẹn acid cạnh tranh kali (P-CAB): như vonoprazan là một lựa chọn điều trị mới, có tác dụng ức chế acid mạnh và nhanh.

Việc sử dụng thuốc cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định và theo dõi phù hợp với mức độ bệnh cũng như nguy cơ biến chứng của từng người bệnh.

3. Điều trị can thiệp

Điều trị can thiệp được cân nhắc ở những trường hợp GERD có biến chứng, triệu chứng nặng hoặc đáp ứng kém với điều trị nội khoa.

Phẫu thuật chống trào ngược: có thể được chỉ định ở bệnh nhân viêm thực quản trào ngược mức độ nặng (độ C hoặc D theo phân loại Los Angeles) hoặc trào ngược kéo dài ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống.
Nong thực quản qua nội soi: được áp dụng trong trường hợp hẹp thực quản do trào ngược mạn tính, giúp cải thiện tình trạng khó nuốt.
Theo dõi thực quản Barrett: cần thiết vì đây là tình trạng biến đổi niêm mạc có nguy cơ tiến triển thành ung thư biểu mô tuyến thực quản. Việc điều trị có thể bao gồm kiểm soát acid kéo dài, nội soi theo dõi định kỳ hoặc can thiệp chuyên sâu tùy từng trường hợp.

Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên thăm khám chuyên khoa tiêu hóa khi:

Triệu chứng kéo dài trên 2–4 tuần
Không đáp ứng với điều trị thông thường
Xuất hiện dấu hiệu cảnh báo: sụt cân, nuốt nghẹn, nôn ra máu, thiếu máu

VIETHOPE – Tiếp cận toàn diện trong chẩn đoán và điều trị trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng nếu không được kiểm soát đúng cách. Vì vậy, việc thăm khám sớm và điều trị theo phác đồ chuẩn là yếu tố then chốt.

Tại Trung tâm Y khoa Chuyên sâu VIETHOPE, người bệnh được tiếp cận hệ thống chẩn đoán hiện đại, hỗ trợ đánh giá chính xác tình trạng bệnh và mức độ tổn thương thực quản. Quy trình thăm khám được xây dựng theo hướng cá thể hóa, giúp tối ưu hiệu quả điều trị và hạn chế tái phát.

Bên cạnh yếu tố chuyên môn, mô hình Y tế Không gian Xanh theo chuẩn Hoa Kỳ tại VIETHOPE còn góp phần giảm căng thẳng, hỗ trợ cải thiện triệu chứng ở các bệnh lý tiêu hóa liên quan đến stress – yếu tố thường gặp ở bệnh nhân GERD.

Chủ động thăm khám sớm là cách hiệu quả nhất để kiểm soát trào ngược dạ dày thực quản và phòng ngừa biến chứng lâu dài.

Liên hệ hotline 1800 2290 hoặc đăng ký tư vấn TẠI ĐÂY để được hỗ trợ trong thời gian sớm nhất.